Quản lý xử lý rác thải công nghiệp là việc không riêng của nước nào, và lựa chọn công nghệ yêu thích để xử lý CTR vẫn còn làm đau đầu các nhà quản lý. Bởi, nếu xử lý CTR với giá thành thấp thì thường là công nghệ lạc hậu và hiệu quả không cao, còn đầu tư kỹ thuật hiện đại thì kết quả mỹ mãn nhưng lại rất tốn kém!

CTR phát sinh tỷ lệ thuận với mức độ thành phố hóa, sự tăng thêm dân số và mức thu nhập. Khu vực có thu nhập càng cao thì CTR phát sinh càng nhiều (Bảng 1). Thành phần trong CTR cũng khác biệt tùy theo khu vực, nhưng chủ chốt là chất thải hữu cơ, giấy và nhựa (Bảng 2).

Bảng 1: CTR phát sinh ở khu vực thị trấn



Nguồn: World Bank , What a Waste – A Global Review of Solid Waste Management, 2012.

Bảng 2: Thành phần có trong rác thải



*: ước tính

Nguồn: World Bank , What a Waste – A Global Review of Solid Waste Management, 2012.

giai đoạn quản lý CTR cơ bản gồm thu gom, vận chuyển và xử lý. Ở các nước có thu nhập cao, việc quản lý CTR nhiều phần tốt hơn khu vực có thu nhập thấp. hầu hết 100% CTR ở khu vực có thu nhập cao được thu gom, Dường như con số này ở khu vực thu nhập thấp chưa đến 50% (BĐ1).

BĐ1: Tỉ lệ thu gom rác thải



Nguồn: World Bank , What a Waste – A Global Review of Solid Waste Management, 2012.

Xử lý CTR nhằm chuyển CTR sang một dạng khác ít độc hại hơn, hay có thể tái dùng, hoặc thành chất khác hữu dụng. Các bí quyết xử lý CTR chính gồm: chuyển hóa thành năng lượng, ủ phân vi sinh, chôn lấp hay đổ đống. Theo Pike Research, cách xử lý CTR cốt yếu trên thế giới đến năm 2022 vẫn là chôn lấp và đổ đống (BĐ2).

BĐ2: Cách xử lý chất thải rắn trên toàn cầu



Nguồn: Pike Research, Waste-to-Energy Technology Markets.

Tùy theo kỹ thuật áp dụng, chi phí xử lý CTR sẽ không giống nhau. kỹ thuật với mức đầu tư và chi phí xử lý thấp thì trong công đoạn xử lý thường phát sinh ra ô nhiễm thứ cấp; khoa học xử lý tiên tiến thì tầm giá đầu tư cao, vận hành tốn kém nhưng bình an, không gây mùi, không phát sinh ô nhiễm thứ cấp (Bảng 3).

Bảng 3 : Ước tính chi phí trong quản lý chất thải rắn trên thị trường toàn cầu năm 2012



Nguồn: World Bank, Smart Waste.

Chọn lựa khoa học xử lý CTR tùy thuộc vào sự lớn mạnh và tình hình kinh tế của mỗi nước và mức đầu tư trong quản lý CTR cũng rất khác nhau. hiện tại, các nước có ngành công nghiệp môi trường vững mạnh rất chú trọng sử dụng công nghệ tiên tiến vào xử lý CTR. Châu Âu đầu tư để biến CTR thành năng lượng lên đến trên 30%, Ngoài ra cách chôn lấp hợp vệ sinh chiếm tỷ trọng rất thấp, chỉ còn khoảng 10-15% (BĐ3).

BĐ3: Đầu tư cho các các công đoạn xử lí nước sạch trong quản lý chất thải (%)

=> Quy trình xử lý chất thải công nghiệp => báo giá xử lý chất thải nguy hại

Nguồn: UNCRD (United Nations Center for Regional Development); Coolsweep, Global analysis of the Waste-to-Energy field.

đổi mới kỹ thuật trong xử lý CTR là chuyện không đơn giản và dựa vào nhiều vào sự phát triển kinh tế của mỗi nước. So sánh giữa năm 2001 và 2011 ở châu Âu, phương pháp chôn lấp chiếm 56%, mười năm sau giảm xuống còn 37%; các công nghệ để tái sử dụng chất thải, nhiệt phân và ủ phân vi sinh đều gia tăng ứng dụng theo thời gian (BĐ4).

BĐ4: Thay đổi công nghệ xử lý chất thải ở châu Âu



Nguồn: Coolsweep, Global analysis of the Waste-to-Energy field.

Lĩnh vực quản lý CTR được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu theo hướng xử lý sao cho ô nhiễm gây ra từ chất thải càng ít đi và tái tiêu dùng được nhiều hơn. Dưới góc độ đăng ký sáng chế (SC) liên quan đến công nghệ biến CTR thành năng lượng, theo tài liệu phân tích của tập đoàn Sở hữu trí tuệ quả đât (WIPO), từ 1990 đến 2004, số lượng đơn đăng ký tăng nhiều, trong đó công nghệ xử lý CTR để phát triển nhiên liệu rắn chứa năng lượng cao, có thể sử dụng đốt lò hơi hay tạo nhiệt năng (RDF, Refuse-Derived Fuel) chiếm 56% trong tổng số đơn đăng ký SC; trong khi, khoa học massburn xử lý chất thải rắn bằng cách đốt trực tiếp để tạo nhiệt năng hay xử lý thành nhiên liệu dạng lỏng hoặc dạng khí chỉ chiếm 44% (BĐ5). RDF được tiêu dùng rộng rãi, ngày càng được cải tiến để tăng hiệu suất và giảm ô nhiễm.

BĐ5: Đơn đăng ký sáng chế theo khoa học



Nguồn: WIPO. Patent-based Technology Analysis Report-Alternative Energy Technology.

Số lượng SC đăng ký liên quan đến kỹ thuật biến CTR thành năng lượng nhiều nhất ở Nhật, kế đến là Mỹ (Bảng 4). Đứng đầu nộp đơn đăng ký SC trong lĩnh vực này là các cơ quan Mitsubishi Heavy Industries, Ebara Corporation, NKK Corporation, Kubota, Kawasaki Heavy Industries và Hitachi. Các SC được đăng ký của cơ quan Mitsubishi, Ebara Corporation. Kubota, NKK Corporation và Mitsui Engineering & Shipbuilding rất nhiều liên quan đến kỹ thuật mass burn. Các SC về kỹ thuật RDF đa số của các tập đoàn Kawasaki Heavy Industries, Ebara Inflico, Air Products and Chemicals và Westinghouse (BĐ6).

Bảng 4: Số lượng đơn đăng ký sáng chế theo công nghệ biến CTR thành năng lượng (quá trình 1978-2004)



Nguồn: WIPO, Patent-based Technology Analysis Report-Alternative Energy Technology.

BĐ6: Các đơn vị dẫn đầu nộp đơn đăng ký sáng chế liên quan đến công nghệ biến chất thải thành năng lượng



Nguồn: WIPO. Patent-based Technology Analysis Report-Alternative Energy Technology.

Cũng như các nước khác, CTR phát sinh nhiều ở các đô thị và khu công nghiệp của Việt Nam. Trong đó, miền Đông Nam Bộ là khu vực có mức phát sinh CTR cao nhất trong cả nước, tiếp đến là Đồng bằng sông Hồng (Bảng 5). Thành phần trong CTR gồm chất thải hữu cơ chiếm tỉ lệ từ 54-77%, chất thải có thể tái chế chiếm từ 8-18% (Theo báo cáo “Hiện trạng, chế độ quản lý CTR tại Việt Nam và tiềm năng thu hồi năng lượng từ CTR” của Nguyễn Hoài Đức).

CTR sinh hoạt bây giờ ở nước ta cốt yếu được xử lý bằng chôn lấp (chiếm 85% tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt được thu gom), hiện có 458 bãi rác với quy mô lớn, nhỏ không giống nhau, 98 bãi chôn lấp tập trung ở các thành phố lớn, trong đó chỉ có 16 bãi chôn lấp được coi là hợp vệ sinh. Còn lại đa số là bãi rác tạm, lộ thiên, không có sơ đồ thu gom, xử lý nước rác, đang là nguồn gây ô nhiễm môi trường và chiếm thể tích lớn.

những địa phương đã đầu tư doanh nghiệp xử lý CTR sinh hoạt thành phân compost và lắp đặt một vài lò đốt CTR sinh hoạt quy mô nhỏ cho các vùng nông thôn. Tại TP. HCM, lượng rác thải sinh hoạt bây giờ trung bình mỗi ngày phát sinh gần 7.500 tấn, được thu gom 100% và xử lý chủ quản bằng chôn lấp, còn lại là tái chế hoặc đốt điện.

Xem thêm: https://www.linkedin.com/pulse/công-...-chất-thải